Milli Mücadele Dönemi Edebiyatı Hakkında Bilgi

'Tarih Bölümü' forumunda Merve tarafından 13 Kas 2011 tarihinde açılan konu

  1. Milli Mücadele Dönemi Edebiyatı

    MİLLÎ MÜCADELE DÖNEMİ EDEBİYATI (1919-1923)
    15 Mayıs 1919′da Yunanlıların İzmiri işgaliyle başlayan ve aralıksız üç yıl süren Millî Mücadeleyi bütün boyutlarıyla ele alır. Trablusgarbda, Balkanlarda, Birinci Dünya Savaşında art arda gelen yenilgiler Koca Osmanlı imparatorluğunu Anadoluya sıkıştırmıştı. Çok geçmeden Mütareke dönemi başlayacak, Sevr antlaşmasıyla Anadolu, Yunanlıların ve müttefiklerin işgaline uğrayacaktır. Anadolu insanı top yekûn bir savaşa girişir ve düşmanları topraklarından atar. Bu kutsal bir mücadeledir; şair ve yazarlar kalemleriyle bu mücadeleye katılırlar. Askeri yüreklendiren, toplumu heyecanlandıran, geçmişi yargılayan ve “nurlu ufuklar çizen yüzlerce, binlerce şiir, hikâye, makale, deneme, roman yazarlar. Ancak roman diğer dallar kadar bereketli değildir; Halide Edibin Ateşlen Gömleki istiklal Savaşını işleyen tek romandır. Savaşı konu alan romanlar sonradan yazılmıştır.

    Millî Mücadele Dönemi Edebiyatı bir var olma mücadelesinin edebiyatıdır. Onun için yaşanılan olayların birer yansıması gibidir. Halkın duygularına hitap edilerek millî heyecan uyandırılmak istenmiştir.

    Millî Mücadele döneminde eser verenler, çokluk Servetifünun, Fecriati topluluklarında, Millî Edebiyat akımında yer almış şair ve yazarlardır. Belli başlılarını şöyle sıralayabiliriz: Mehmed Emin (Yurdakul), Süleyman Nazif, Mehmed Akif, Yahya Kemal (Beyatlı), Ziya Gökalp, Midhat Cemal (Kuntay), Halide Edib (Adıvar), Yakub Kadri (Karaosmanoğlu), Hamdullah Subhi (Tanrıöver), Samih Rıfat, Müftüoğlu Ahmed Hikmet, Ali Ekrem (Bolayır), Celal Sahir (Erozan), İzzet Ulvi, Enis Behiç (Koryürek), Celal Nuri (İleri), Ahmed Ağaoğlu, Ruşen Eşref (Ünaydın), Halid Fahri (Ozansoy), Yusuf Ziya (Ortaç), Falih Rıfkı (Atay), Faruk Nafiz (Çamlıbel), ibrahim Alâeddin (Gövsa), Halil Nihad (Bozte-pe), Orhan Seyfi (Orhon), İsmail Sevük), Müfide Ferid (Tek), Şukufe Nihal (Başar), Halide Nusret (Zorlutuna)

    Millî Mücadele devrini işleyen sanatkârlar şu dergi ve gazetelerde yazdılar:

    İleri, Tasvir-i Efkâr, Tevhid-i Efkâr, Hâkimiyet-i Milliye, Vakit, Akşam, Tanin, Renin, Hâdisât, Açık Söz, Yeni Gün, İzmire Doğru, Yeni Adana, Babalık, İstikbal, Dertli, Büyük Mecmua, Genç Yolcular, Sebilürreşd, Servetifünun, Dergah, Sehâ, Yarın, Ayine, Millî Mecmua, Yeni Mecmua, Küçük Mecmua

    Millî Mücadele Dönemi Edebiyatını şiir, deneme, hikâye ve roman olmak üzere dört dala ayırabiliriz:

    Şiir: Bu dönemin şiirlerinde tarih şuuruna çok önem verilmiştir. Felaket günlerinde tarihimizin şanlı sayfalan açılarak millete o günlerin özlemi çektirilir. Şiirlerin temi geçmişteki “büyüklük, “şan, “fetihler, “kurtarıcılardır. Bunların yanında milletin içine düştüğü keder de dile getirilir. Süleyman Nazifin “Nerede Osmanlılar? ve “Son Nefesimle Hasbihal şiirleri bu duygularla yazılmıştır.

    İzmirin İşgali bütün yurtta infial uyandırır; şairlerimiz duyulan öfkeyle karışık ıstırabı şiirlerinde dile getirirler. Faruk Nafiz “Ah İzmir!, “Bu gün, Avni Şadi “Ey Sevgiliye, Hüseyin Suad “vermeyiz İzmiri, Yusuf Ziya “Eğil Dağlar, İzmirin işgalinin ardından yazılmışlardır.

    Devletin çöküşü milletin yok olacağı anlamına gelmez. Şanlı tarihimiz “diriliş in, “mücadelelerin, “zaferlerin şanlı sayfalarıyla doludur. Özellikle Osmanlıların şanlı günleri birer ilham kaynağıdır. Yahya Kemalin 1919′da yayınladığı “Akıncıları, Abdülhalim Hadinin “Tunası, Kemaleddin Turgutun “Zafer Günleri, Emin Recebin “Meriçi, Necmeddin Halilin Ninemin Hatıralarından “ı ve “Dedemin Hatıralarından! Balkan fütuhatını hasretle dile getirir.

    Fütuhatı gerçekleştiren padişahlar ve devirleri de şiire konu olmuştur. Midhat Cemal “Selimi Ziyaret! yazar. Ali Emin Yavuz Selimin şiirlerini tesdis ve tahmis ederek, bu hakanı yeni mücadelenin liderlerine örnek gösterir. Faik Ali, Vedat Örfi gibi daha birçok şair Yavuz üzerine şiirler kaleme alırlar.

    Fatih Sultan Mehmed İstanbulla birlikte şiirlerin konusudur. Özellikle İstanbulun işgali şairlerimizi eski günlere götürmüştür. O günlerin hasretiyle yanıp tutuşurlar. Ali Ekrem, Yusuf Ziya, Halid Fahri, Akil Koyuncu, Arif Dündar fetihli, Fatihli, İstanbullu şiirler yazan şairlerden bir kaçıdır.

    Türk milletinin başına çöken felaket Osmanlı Devletinin kuruluşunu akla getiriyor: Ne idik, ne olduk? Osman Gazi ve Bursa b.u devir şiirinin motifleridir. Halid Fahri “Bursada Akşamı, Mehmed Akif “Bülbülü yazarlar. Yine Akif in yazdığı “istiklâl Marşı, Millet Meclisinde, 12 Mart 1921′de Millî Marşımız olarak kabul edilir.

    Mücadelenin lideri Mustafa Kemal için de çok şiirler kaleme alınmıştır. Millî Mücadele ile ilgili şiirler sadece döneminde yazılmamıştır. Savaştan sonra da mücadelenin heyecanını yansıtan şiirlerin yazıldığını görüyoruz.

    Millî Mücadele ile ilgili şiirler sadece döneminde yazılmamıştır. Savaştan sonra da mücadelenin heyecanını yansıtan şiirlerin yazıldığını görüyoruz.

    Deneme: Denemeler ferdi duyguları işleyen yazılar olmakla beraber, Millî Mücadelede milletin ortak duygularını dile getirmiştir. Bu tür yazılarda savaşın bütün safhalarını adım adım takip, ederiz: Bekleyiş endişe, ümitsizlik ümit zafer Denemeler olayları yaşayanların kalemlerinden çıktığı için bir vesika niteliğindedirler.

    Yahya Kemal mücadelenin fikri zeminini hazırlayan bir yazardır. İşgal altındaki İstanbulda Kuva-yı Milliye ruhunu ayakta tutmaya çalışır. Tarihi değerlendirmeleriyle yapılması gerekenlerin işaretlerini verir.

    Ruşen Eşref, I9l8′de “Anafartalar Kumandanı Mustafa Kemal ile Mülakat yazısıyla Millî Mücadelenin liderini ilk defa kamuoyuna duyurmuştu. Millî Mücadele başlarında, onu Türk halkına yine Ruşen Eşref tanıtır. Yazar Sivas Kongresi sırasında Anadoludadır; Mustafa Kemali, arkadaşlarını, Anadoluyu, sosyal ve kültürel yapıyı, savaşların insanlar üzerinde yaptığı tahribatı anlatır. Yazar İstanbulu da ele alarak işgal altındaki şehrin geçmişten süzülüp gelen güzelliklerini işler ve bu güzellikte eserler meydana getiren bir milletin yok olamayacağını vurgular. Ruşen Eşref, adeta bir şehit monografisi yazmıştır.

    Sultanahmet Mitinginin hatibesi Halide Edib, Millî Mücadeleyi cepheden yazar. Kastamonuda çıkan Açık Söz gazetesinde İsmail Habib Millî Mücadelenin gerekliliğini ve kutsiyetini halka benimsetmek için çırpınır. Hamdullah Suphinin, Mustafa Necatinin ve daha nicelerinin yazıları Millî Mücadelede kıvılcımlar yakmıştır.

    Hikâye: Bu sahada aklımıza hemen Halide Edib ve Yakup Kadri gelir. Halide Edib kanlı mücadelenin canlı şahididir; olayları bizzat yerinde görmüş ve o ruh durumu içinde yazmıştır. Dağa Çıkan Kurt, Efenin Hikâyesi, Üzeyrin Karısı, Kırmızı Tepe, Dua Tepe, Seyit Onbaşı bu dönemin ürünleridir.

    Yakup Kadri hikâyelerini daha çok tenkit edici bir gözle yazmıştır. Anadolu insanının var oluş mücadelesinde sosyal hayattan kesitler verir.

    Bu dönemde hikâye yazanlar arasında izzet Ulvinin, Müfide Feridin, Zeki Alyanakın, Aka Güh-düzün, Mehmed Sıtkının, Enver Behnanın adlarını da sayabiliriz.

    Roman: Millî Mücadele dönemi içinde tek bir roman yazılmıştır: Halide Edibin Ateşten Gömlek! Millî Mücadeleyi işleyen romanların sonradan yazıldığını görüyoruz. Mücadeleyle ilgili yazılmış romanlar:

    1922: Ateşten Gömlek (Halide Edip Adıvar); Sözde Kızlar (Peyami Safa).
    Kaynak: Milliyet Edebiyat Ansiklopedisi
     
    Moderatör tarafından düzenlendi: 16 Nis 2014
Yükleniyor...